Զվարթնոցի տաճար

Զվարթնոցի տաճարը 7-րդ դարի հայկական ճարտարապետական ուշագրավ գլուխգործոց է, որը գտնվում է Վաղարշապատի (Էջմիածին) մոտակայքում, Հայաստանում: Կառուցվել է 643-652 թվականներին Ներսես III կաթողիկոսի՝ նաև Ներսես Շինարարի առաջնորդության ժամանակ, և նվիրված է եղել Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչին: «Զվարթնոց» անվանումը նշանակում է «երկնային հրեշտակներ», որը արտացոլում է տաճարի հոգևոր խորհրդանիշը և դրա նորարարական, երկնային դիզայնը: Կառուցման պահին Զվարթնոցը առանձնանում էր իր յուրօրինակ շրջանաձև դասավորությամբ և նրբագեղ բազմաշերտ կառուցվածքով, որը նման չէր հայկական եկեղեցական ճարտարապետության որևէ այլ բանի:

​

Չնայած տաճարը փլուզվել է 10-րդ դարում, հավանաբար երկրաշարժի պատճառով, դրա ավերակները մնացել են որպես Հայաստանի քրիստոնեական ժառանգության հզոր խորհրդանիշ: Հնագիտական ​​տարածքը պեղվել է 20-րդ դարի սկզբին՝ բացահայտելով տպավորիչ հիմքերը և բարդ դեկորատիվ տարրերը, որոնք գրավել են և՛ պատմաբաններին, և՛ ճարտարապետներին:

​

2001–2002 թվականներին «ԼԵՎԳՈՒԿ» ՓԲԸ-ն իրականացրեց նշանակալի վերականգնողական և պահպանողական աշխատանքներ, որոնք ձեռնարկեցին տարածքի պատմական ամբողջականությունը պահպանելու ջանքերը՝ այն հանրության համար ավելի մատչելի և հասկանալի դարձնելով։ Նրանց վերականգնումը նպաստեց փխրուն ավերակների հետագա քայքայումից պաշտպանությանը և բարձրացրեց տարածքի մշակութային և կրթական արժեքը։ Այս ջանքերի շնորհիվ Զվարթնոցը մնում է Հայաստանի ամենախորհրդանշական տեսարժան վայրերից մեկը և ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ հայտնի իր ճարտարապետական շքեղությամբ և պատմական նշանակությամբ։